The Land Law of Sarawak

 SARAWAK LAND CODE (CAP. 58) Bab III

Dasar Tanah Hak Adat Bumiputera

Semenjak zaman pemerintahan Rajah Brooke lagi, Tanah Hak Adat Bumiputera telah diiktiraf oleh pihak kerajaan dengan penggubalan undang-undang yang berkaitan dengan tanah.

Sebelum Pemerintahan Rajah 1841

Sebelum Rajah Brooke mula memerintah Sarawak, tidak terdapat undang-undang bertulis mengenai tanah. Oleh itu, tidak banyak yang diketahui tentang sejarah Undang-Undang Tanah sebelum pemerintahan Rajah. Apa yang diketahui ialah tuntutan Tanah Hak Adat Bumiputera adalah menurut undang-undang adat kaum yang berkenaan.

Semasa Pemerintahan Rajah Brooke 1841 - 1946

Semenjak pemerintahan Rajah pada 1841, Rajah telah menyedari tentang sensitifnya undang-undang adat berhubung dengan Hak Adat Bumiputera. Maka, tanah hak adat Bumiputera menurut adat resam sesuatu kaum telah mula diiktiraf oleh pemerintahan Rajah Brooke semenjak tahun 1841 lagi. Ini terbukti apabila Rajah James Brooke menulis dalam Jurnal Bil. Satu yang menyatakan: “The fruit trees about the kampung, and as far as the jungle wound, are private propety.”

Rajah Order IX 1875 mengiktiraf amalan umum kaum Bumiputera meneroka hutan tua. Dengan berbuat demikian, hak adat ke atas tanah telah diwujudkan, tetapi hak sedemikian akan hilang sekiranya tanah tersebut dibiarkan tidak terjaga.

Fruit Trees Order 1899 pula mengiktiraf adat resam kaum Iban, seperti yang dinyatakan di bawah:  “Any Dayak removing from a river or district may not claim,

sell or transfer any farming ground in such river or district, nor may he prevent others farming thereon, unless he holds such land under a grant.” (Seksyen 2) Perkara ini juga telah diputuskan oleh Mahkamah sebagai perisytiharan ke atas undang-undang adat yang sah (rujuk kes Udin ak Lampon lwn TR Utom).

Land Order 1920 mewujudkan satu kategori tanah yang dipanggil Pegangan Bumiputera di mana kaum Bumiputera dibenarkan untuk mendudukinya tanpa sebarang bayaran untuk menanam pokok buah - buahan.

Land Ordinance 1931 memberi pengiktirafan ke atas Tanah Pegangan Bumiputera di mana pajakan 99 tahun boleh dikeluarkan untuk tanah seluas tiga ekar tanpa bayaran (Seksyen 90). Ordinan ini juga membenarkan perisytiharan tanah untuk Kampung Melayu dan rumahrumah golongan Bumiputera, dan mereka juga boleh menduduki tanah secara individu menurut hak adat (Seksyen 91).

Land Settlement Ordinance 1933 juga memberi pengiktirafan ke atas hak adat Bumiputera. Seksyen 66 memperuntukkan hak adapt Bumiputera akan diiktiraf ke atas: -

i) tanah yang ditanam dengan pokok buah-buahan, apabila bilangan pokok berjumlah 20 pokok atau lebih bagi setiap ekar;

ii) tanah yang diduduki secara berterusan atau telah ditanam atau didirikan struktur dalam tiga tahun;

iii) tapak perkuburan atau makam; atau

iv) hak laluan

Secretariat Circular No. 12, 1939 mengiktiraf hak ke atas tanah yang diwujudkan dengan cara menebang hutan dara, dan keperluan untuk melindungi hak tersebut, tetapi menekankan tiada kaum atau individu boleh memiliki tanah lebih daripada yang diperlukan.

Tusun Tunggu 1952 ialah merupakan undang-undang adat Iban yang mengiktiraf hanya temuda sebagai hak adat Bumiputera melalui penerokaan hutan dara untuk bercucuk tanam dan mendudukinya.  Temuda boleh juga diwarisi atau diperoleh melalui hadiah.

Undang Undang Tanah Antara 1948 Dan 1955

Land Classification Ordinance 1948 ialah sebagai penambahan kepada Land Ordinance 1931 dan Land Settlement Ordinance 1933. Ordinan tersebut memperuntukkan perkara-perkara seperti berikut:

• Klasifikasi tanah dan perlindungan hak Bumiputera.

• Kesan utama: Menyekat pemilikan tanah di dalam tanah

kawasan Bumiputera oleh bukan Bumiputera [Bumiputera ialah sebagaimana yang didefinisikan di bawah Ordinan Interpretasi]. 

• Seksyen 3(1) Ordinan ini mengklasifikasikan tanah kepada lima:-

i) Tanah Zon Campur;

ii) Tanah Kawasan Bumiputera;

iii) Tanah Hak Adat Bumiputera;

iv) Tanah Rizab; dan

v) Tanah Kawasan Pedalaman.

Land Classification (Amendment) Ordinance 1954 (Ordinance No. 3/1954) dan Land Classification (Amendment) Ordinance 1955 (Ordinance No. 1/1955) menyekat sama sekali pewujudan hak adat Bumiputera ke atas Tanah Zon Campur dan Tanah Kawasan Bumiputera.  Ordinan ini hanya membenarkan pewujudan Hak Adat Bumiputera dengan meneroka hutan ke atas Tanah Kawasan Pedalaman, tertakluk

kepada pengeluaran permit di bawah Seksyen 10 oleh Pegawai Daerah.  Walau bagaimanapun, dari segi amalan, pengeluaran permit telah dihentikan semenjak tahun 1964 atau sekitarnya.  Kesan dari kedua-dua Ordinan ini ialah hak adat Bumiputera tidak boleh diwujudkan ke atas Tanah Zon Campur dan Tanah Kawasan Bumiputera selepas 21 Mei 1954. Hak adat Bumiputera juga tidak boleh

diwujudkan ke atas Tanah Kawasan Pedalaman selepas 16 April 1955 kecuali dengan permit bertulis daripada Pegawai Daerah.

Sistem Tanah Di Bawah Kanun Tanah Negeri (Bab 81) Selepas Tahun 1958

Kanun Tanah Negeri (Bab 81) menyatukan semua undang-undang awal tanah dan menjadikannya sebuah undang-undang yang lengkap.

Definisi Tanah Hak Adat Bumiputera (NCR)

Seksyen 2, Kanun Tanah Negeri (Bab 81) mendefinisikan tanah hak adat Bumiputera sebagai:-

(a) land in which native customary rights, whether communal or otherwise, have lawfully been created prior to the 1st day of January, 1958, and still subsist as such;

(b) land from time to time comprised in a reserve to which Section 6 applies; and

(c) Interior Area Land upon which native customary rights have been

lawfully created pursuant to a permit under Section 10.

Seksyen 6(1) memperuntukkan:-

The Minister may by order signified in the Gazette declare any area of State land to be Native Communal Reserve for the use ofany community having a native system of personal law and may, by such order or by subsequent order, declare that the customary law of such community in relation to the acquisition, transfer

and transmission of rights and privileges in or over land, and in any building or other structure erected therein, shall applywith such modifications as may be specified or provided for in any such order.

Permit di bawah Seksyen 10 ialah permit yang dikeluarkan oleh Penguasa Tanah dan Survei (dulunya Pegawai Daerah).  Bagi kedua-dua seksyen tersebut, tarikh berkuat kuasa pewujudan hak adat Bumiputera adalah mengikut tarikh berkuatkuasanya pewartaan Native Communal Reserve dan tarikh permit dikeluarkan.

Pewujudan Hak Adat Bumiputera

Seksyen 5(1) Kanun Tanah Negeri (Bab 81) memperuntukkan:–

As from the 1st day of January, 1958, native customary rights may be created in accordance with the native customary law of the community or communities concerned by any of the methods specified in subsection (2), if a permit is obtained under section 10, upon Interior Area Land. Save as aforesaid, but without prejudice to the provisions hereinafter contained in respect of Native Communal Reserves and rights of way, no recognition shall be given to any native customary rights over any land in Sarawak created after the 1st day of January, 1958, and if the land is State land any person in occupation thereof shall be

deemed to be in unlawful occupation of State land and section 209 shall apply thereto.

Seksyen 5(2) Kanun Tanah Negeri (Bab 81) memperuntukkan –

The methods by which native customary rights may be created are -

(a) the felling of virgin jungle and the occupation of the land thereby

cleared;

(b) the planting of land with fruit trees;

(c) the occupation or cultivation of land;

(d) the use of land for a burial ground or shrine; or

(e) the use of land of any class for rights of way.

Namun demikian, sehingga dokumen hak milik dikeluarkan ke atasnya, sesuatu tanah hak adat Bumiputera akan kekal sebagai tanah kerajaan.  Mana-mana Bumiputera yang mendudukinya secara sah akan dikira sebagai pemegang lesen daripada kerajaan dan tidak dikehendaki untuk membayar cukai ke atasnya kecuali dan sehingga dokumen hak milik dikeluarkan kepadanya. Persoalan sama ada hak Bumiputera tersebut wujud atau hilang akan ditentukan oleh undang-undang yang berkuat kuasa sebelum 1 Januari 1958 melainkan Kanun Tanah Negeri (Bab 81) ini membuat peruntukan sebaliknya.  Undang-undang yang diguna pakai sebelum 1 Januari 1958  ialah Land Classification (Amendment) Ordinance 1954 (Ordinance No. 3/1954) dan Land Classification (Amendment) Ordinance 1955 (Ordinance No. 1/1955).

Kerajaan memandang serius terhadap pengesahan dan maklumat palsu berhubung dengan wujudnya NCR. Bagi kesalahan membuat perisytiharan palsu, Seksyen 210 (e) Kanun Tanah Negeri (Bab 81) memperuntukkan –

No person shall -

(e) knowingly or wilfully or recklessly make or submit to any person referred to in section 3(1) or to any officer of the Department of Lands and Surveys, any declaration (whether on oath or otherwise), representation, statement or claim which is false or contains particulars which are false, concerning any matter or procedure made, to be done or complied with or to be submitted in pursuance of this Code.  Mereka yang didapati bersalah boleh dipenjara lima tahun dan

didenda RM100,000.

Pengesahan Tanah Hak Adat Bumiputera

Dalam mengesahkan status tanah hak adat Bumiputera, Jabatan Tanah dan Survei menggunakan kaedah-kaedah seperti berikut:

• Maklumat ke atas interpretasi gambar foto udara sehingga tahun 1955;

• Peta Penggunaan Tanah terkini;

• Field Book, Cadastral Sheet; dan

• Maklumat daripada ketua kaum, warga tua di kampung, tuan punya tanah berdekatan dan penuntut tanah sendiri.

Sekatan Urus Niaga Ke Atas Tanah Hak Adat Bumiputera

Perenggan pertama Pekeliling Sekretariat No. 12, 1939 memperuntukkan, antara lain:

“Tujuan kerajaan adalah untuk menghalang mana-mana kaum terus kekal dalam kemiskinan dengan menjual tanah mereka kepada orang lain, sama ada bukan Bumiputera ataupun Bumiputera.”

Sebagai contoh, jika tanah hak adat Bumiputera dimiliki oleh kaum Iban, hak tersebut adalah dinikmati oleh kaum tersebut secara keseluruhannya, dan mana-mana ahli yang meninggalkan kaum tersebut untuk tinggal di tempat lain, haknya boleh diambil alih oleh ahli Bumiputera lain daripada kaum tersebut seperti kes Keteng bin Haji Li lwn T.K. Suhaili (1951).  Tanah hak adat Bumiputera boleh diwarisi dan dijadikan sebagai hadiah oleh tuan punya kepada warisnya. Akan tetapi, urus niaga ke atas tanah hak adat Bumiputera dengan cara perjanjian jual-beli tidak dibenarkan. Rujuk kes-kes tersebut: Bisi ak Jinggot lwn Penguasa Tanah dan Survei Bahagian Kuching dan lain-lain, Sat ak Akum & Anor lwn Randong ak Charareng dan Sumbang ak Sekam lwn Engkarong ak Ajah. Di bawah adat Melayu, tanah hak adat Bumiputera boleh dipindah milik kepada mereka dalam komuniti yang sama dan dalam kampung yang sama. Urus niaga tanah hak adat Bumiputera antara Bumiputera dan bukan Bumiputera sama sekali tidak dibenarkan menurut Seksyen 8(b) Kanun Tanah Negeri (Bab 81).

Pengambilan Balik Tanah Hak Adat Bumiputera

Hak adat Bumiputera ialah hak yang terhad dan tidak mutlak. Oleh yang demikian, hak ini boleh hilang melalui pengambilan balik tanah hak adat Bumiputera oleh kerajaan dengan pembayaran pampasan.  Pengambilan balik hak adat ke atas tanah telah dibenarkan oleh undang-undang semenjak Land Order 1931 berkuatkuasa mulai 1 Januari 1932.  Seksyen 92 Land Order 1931 memperuntukkan bahawa sekiranya mana-mana  pegangan Bumiputera atau rizab bersama Bumiputera diperlukan untuk kegunaan awam, setelah dikeluarkan dengan notis kepada tuan punya tanah atau orang yang mendudukinya, pampasan akan dibayar oleh Penguasa Tanah dan Survei menurut keadaan yang dikira munasabah.  Keputusan mahkamah baru-baru ini memutuskan hak adapt Bumiputera boleh dimansuhkan atau ditamatkan oleh peruntukan-peruntukan berkanun yang jelas (rujuk Penguasa Tanah dan Survei Bahagian Miri lwn Madeli bin Salleh).  Seksyen 5(3) dan (4) Kanun Tanah Negeri (Bab 81) memperuntukkan pengambilan balik hak adat Bumiputera dan prosedur bagi pengambilan balik, penentuan tuntutan pampasan untuk mereka yang haknya dimansuhkan dan proses timbangtara bagi mereka yang tidak berpuas hati terhadap tawaran pampasan Penguasa Tanah dan Survei.  Seksyen 5(3) dan (4) telah disahkan tidak bertentangan dengan Perlembagaan Persekutuan (rujuk Jalang ak Paran dan Anor lwn Kerajaan Negeri Sarawak & Borneo Pulp and Paper Sdn Bhd).

Pampasan Ke Atas Pengambilan Tanah Hak Adat Bumiputera

Pampasan mesti dibayar sekiranya hak adat Bumiputera diambil balik dalam kes pemberimilikan tanah kerajaan atau sekiranya tanah diperlukan untuk tujuan awam. Asas untuk pampasan ialah kehilangan hak untuk menduduki tanah hak adat Bumiputera yang tidak mempunyai surat hak milik.  Kadar pampasan untuk tanah hak adat Bumiputera:

(a) Ansi Rengan lwn Hoe Hung Sawmill Ltd Kuching Pampasan diberi berdasarkan hasil yang akan didapati oleh plaintif daripada tanah sekiranya dia melaksanakan haknya untuk bertanam di atas tanah tersebut.

(b) Minister for Land and Mineral Resources lwn Bilam ak Chandai

Penentuan nilai tanah mengambil kira harga jualan yang bona fide ke atas tanah berhak milik yang berhampiran.  Di bawah Seksyen 5(3) Kanun Tanah Negeri (Bab 81), kerajaan boleh memperuntukkan tanah lain untuk menggantikan tanah hak adat Bumiputera yang diambil balik (rujuk kes Penguasa Tanah dan Survei

Bintulu dan dua lagi lwn Amit bin Salleh dan dua lagi).  Hak adat Bumiputera tidak akan diberi milik atau digunakan untuk tujuan awam sehinggalah semua hak telah diserah atau diambil balik dengan pembayaran pampasan.

Undang-Undang Lain Yang Mengawal Tanah Hak Adat Bumiputera

Native Courts Ordinance, 1992

Ordinan Mahkamah Bumiputera mempunyai bidangkuasa ke atas pertelingkahan  tanah hak adat Bumiputera yang melibatkan sesame kaum yang mengamalkan Undang-undang Adat Bumiputera yang sama.  Seksyen 22 Ordinan tersebut memberi kuasa kepada Mahkamah Bumiputera untuk mengeluarkan arahan kepada Pengarah Tanah Dan Survei untuk menguatkuasa Perintah terakhir Mahkamah Bumiputera berkaitan dengan sebarang tuntutan atau pertikaian ke atas tanah yang mana tiada surat hakmilik tanah yang dikeluarkan oleh Pejabat Tanah.  Arahan tersebut  adalah sama seperti Perintah Penyelesaian yang diputuskan oleh Pegawai Penyelesaian di bawah Seksyen 95 Kanun Tanah Negeri yang harus dikuatkuasa atau diselesaikan dengan kaedah yang disediakan di bawah seksyen 95(2) dan (3) dan seksyen 96 Kanun Tanah Negeri . Pengarah Tanah Dan Survei akan diberikan salinan Perintah yang dikeluarkan dan jika beliau tidak berpuas hati ke atas Perintah tersebut, Pengarah hendaklah membuat bantahan bertulis dalam tempoh dua puluh satu (21) hari kepada Mahkamah dengan menyatakan bantahan ke atas keputusan tersebut.  Jika Pengarah tidak membuat bantahan terhadap perintah terakhir tersebut, maka perintah akan berkuatkuasa seperti dalam Perintah Penyelesaian. 

Bagi maksud seksyen 22 di atas, Perintah Terakhir ditakrifkan sebagai Perintah yang dikeluarkan oleh Mahkamah Bumiputera di mana tiada rayuan diterima oleh mahkamah tersebut dalam masa yang ditetapkan untuk rayuan.

Native Customary Laws Ordinance (Cap. 51)

Yang Di-Pertua Negeri di Dewan Undangan Negeri boleh meminda sistem undang-undang Bumiputera menurut persetujuan ramai dalam sesuatu kaum.

Forests Ordinance (Cap. 126)

Sebelum Menteri mengisytiharkan mana-mana tanah kerajaan sebagai Rizab Hutan, Hutan Terkawal atau Hutan Guna Sama, Residen akan mengeluarkan Notis Perisytiharan dalam bahasa Inggeris dan bahasa Melayu yang menunjukkan lokasi dan had keluasan cadangan untuk dirizab atau had kawasan hutan. Notis perisytiharan akan memaklumkan kepada mana-mana orang yang ingin membuat tuntutan ke atas hak agar mengemukakan tuntutan tersebut di Pejabat Daerah dalam tempoh yang dinyatakan dalam perisytiharan tersebut yang tempohnya tidak kurang daripada tiga bulan.

Prosedur Pengeluaran Hak Milik Seksyen 18 Ke Atas Tanah Hak Adat Bumiputera

Permohonan Tanah Secara Individu

Permohonan tanah secara individu baik yang melibatkan tanah kerajaan mahupun tanah hak adat Bumiputera adalah amat aktif sebelum tahun 1964. Namun, setelah mengambil kira keputusan Laporan Jawatan Kuasa Tanah 1962, amalan memproses permohonan tanah secara individu telah dihentikan pada Jun 1964 kerana didapati amalan ini mengambil masayang lama dan tidak menguntungkan dari segi pembangunan ekonomi ke atas tanah. Walau bagaimanapun, kerajaan masih lagi mempertimbangkan manamana permohonan individu atau berkumpulan sekiranya tanah yang dipohon telah diduduki dan diusahakan sepenuhnya. Bagi tanah hak adat Bumiputera yang tidak diusahakan, tuan punya tanah akan dinasihati untuk membangunkannya menerusi Pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera dengan kerjasama agensi seperti FELCRA, SALCRA, LCDA, LKTS dan pihak Kementerian Pembangunan Tanah.

Operasi Penyelesaian

Operasi Penyelesaian ialah proses mengukur dan menentukan hak ke atas tanah, untuk membolehkan tanah berkenaan didaftar dalam Daftar Tanah. Proses ini diperuntukkan dalam Bahagian V Kanun Tanah Negeri (Bab 81).  Namun demikian, operasi ini mengambil masa yang lama dan melibatkan kos yang tinggi. Pengeluaran hak milik tanah melalui kaedah ini juga hanya berteraskan kepada pengeluaran hak milik dan bukannya pembangunan tanah. Akibatnya, banyak hak milik yang dikeluarkan melalui operasi ini telah dijual dan berpindah milik kepada pihak ketiga semata-mata untuk mendapat keuntungan yang cepat.

Pengukuran Kampung Tradisional

Kampung tradisional merupakan kampung yang telah lama wujud, sama ada di kawasan yang telah diwartakan sebagai Tanah Gunasama Bumiputera mahupun yang belum diwartakan. Kampung tradisional juga merangkumi kampung Bidayuh yang mempunyai rumah-rumah yang didirikan secara berasingan.  Pengukuran ini akan memberi jaminan hak milik ke atas tanah yang diduduki. Kriteria bagi menentukan keutamaan untuk mengukur kampung tradisional ini ialah dengan mengambil kira kawasan kampung adalah kawasan yang telah lama wujud dan mempunyai prasarana seperti jalan raya, sekolah, hospital, dan lain-lain. Kampung tersebut mestilah padat dengan rumah kediaman dan mempunyai jalan keluar masuk ke setiap rumah kediaman yang sedia ada. Selain itu, penduduk kampung tersebut mestilah tidak mempunyai sebarang pertikaian tuntutan sempadan kawasan rumah kediaman.  Hak milik di bawah Seksyen 18 Kanun Tanah Negeri (Bab 81) yang dikeluarkan untuk kampung tradisional merupakan geran tanpa bayaran premium, bayaran ukur, bayaran cukai tanah tahunan dan bayaran persediaan hak milik. Tempoh hak milik ialah kekal selama-lamanya (perpetuity).

Konsep Baru Pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera

Konsep Baharu Pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera mula dilaksanakan pada bulan September tahun 1994 dan telah dilancarkan pada tahun 1995.

Konsep Baharu Pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera menggabungkan tanah hak adat Bumiputera yang bersaiz kecil tetapi bersambungan (contiguous) untuk dibangunkan secara komersial demi meningkatkan taraf hidup penduduk Bumiputera luar bandar.  Dengan adanya persetujuan yang dibuat oleh tiga pihak (tripartite arrangement) iaitu sektor swasta sebagai pelabur, tuan punya tanah, dan Lembaga Pembangunan dan Lindungan Tanah (LCDA) sebagai agen pengurusan dan pemegang amanah untuk tuan punya tanah hak adapt Bumiputera, hak milik tanah akan dikeluarkan kepada syarikat usaha sama (JVC) untuk tempoh 60 tahun (iaitu dua pusingan penanaman).  Setiap pihak iaitu pelabur, tuan punya tanah hak adat Bumiputera dan LCDA akan masing-masing memegang ekuiti sebanyak 60%, 30% dan 10% .

Pelabur dan LCDA membayar syer mereka dengan bayaran modal sementara tuan punya tanah menyumbang syer mereka melalui balasan ke atas penggunaan tanah mereka dengan nilai RM1,200 sehektar.  Selepas 60 tahun syarikat tersebut beroperasi, dan setelah tamat tempoh  pegangan hak milik JVC, tawaran akan diberi kepada tuan punya tanah hak adat Bumiputera sama ada untuk menyambung JVC yang sama atau menubuh syarikat baharu. Sekiranya pemilik tanah tidak lagi berhasrat untuk menyambung JVC, mereka boleh memohon untuk dikeluarkan hak milik seksyen 18 untuk tanah hak adat Bumiputera mereka.

Initiatif Baru Tanah Hak Adat Bumiputera

Initiatif baru Tanah Hak Adat Bumiputera telah diluluskan oleh Kerajaan bagi menyediakan mekanisma yang lebih cepat untuk memberi keselamatan kepunyaan (sekuriti) ke atas Tanah Hak Adat Bumiputera serta merangsang kesejahteraan ekonomi tuanpunya tanah secara keseluruhannya.

Dalam memperkenalkan initiatif baru ini, Pehin Sri Haji Abdul Taib Bin Mahmud, Ketua Menteri Sarawak menyatakan bahawa “Kerajaan Negeri sentiasa mengakui bahawa isu Tanah Hak Adat Bumiputera adalah satu isu yang dekat di hati rakyat.  Oleh itu, initiatif bersama di antara Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuan ini adalah untuk membantu rakyat menambah nilai ke atas tanah mereka yang tidak diusahakan dan pada masa yang sama menangani kesangsian mereka berkaitan dengan keselamatan jangka panjang ke atas Tanah Hak Adat mereka”. 

Ini merupakan initiatif bersama di antara Kerajaan Negeri dan Persekutuan ekoran daripada rekomendasi Makmal GTP Bumiputera Sabah-Sarawak yang diadakan di Kuching dan Kota Kinabalu dalam bulan Febuari dan Mac awal tahun 2010 ini tadi.  Initiatif baru ini dilaksanakan melalui dua pendekatan.

Pendekatan pertama, Kerajaan Negeri akan mengenalpasti tanah Hak Adat Bumiputera di semua Bahagian di Negeri ini untuk pengukuran secara en bloc.  Tujuan pengukuran en bloc ini adalah untuk mengasingkan Tanah Hak Adat Bumiputera yang tulen daripada tanah Kerajaan.  Jabatan Tanah Dan Survei kemudiannya akan melaksanakan ukur keliling secara blok ke atas Tanah Hak Adat Bumiputera yang telah dikenalpasti.  Sebaik sahaja ukur keliling ini selesai, tanah tersebut akan diwartakan sebagai Rizab Gunasama Bumiputera di bawah seksyen 6 Kanun Tanah Negeri.  Ini merupakan penghasilan peringkat pertama untuk mengesahkan pemilikan ke atas penuntut tanah Hak Adat Bumiputera dalam kawasan yang diwartakan.

Pendekatan kedua melibatkan komuniti yang mana tuanpunya Tanah Hak Adat Bumiputera sendiri perlu menyelesaikan dan bersetuju ke atas persempadanan tanah mereka masing-masing dalam kawasan yang diwartakan.  Ini adalah untuk membolehkan Jabatan Tanah Dan Survei menjalankan pengukuran secara terperinci dan seterusnya mengeluarkan hakmilik individu kepada tuanpunya tanah.  Surat hakmilik tanah akan dikeluarkan di bawah seksyen 18 Kanun Tanah yang merupakan penghasilan pendekatan kedua.

Pada masa lalu, banyak masalah yang melibatkan pertelingkahan di antara individu-individu dalam komuniti dan Negeri ke atas sempadan tanah menyebabkan keadaan yang rumit dan sukar untuk menyelesaikan pemilikan tanah.  Proses dua peringkat ini membolehkan rizab gunasama bumiputera dibuat terlebih dahulu sementara menunggu individu-individu dalam komuniti yang berkenaan bersetuju sesama sendiri ke atas persempadanan individu dalam kawasan rizab gunasama bumiputera tersebut.

Untuk memulakan initiatif ini, YAB Perdana Menteri telah meluluskan peruntukan Persekutuan sebanyak RM20juta untuk menjalankan aktiviti ukur keliling Tanah Hak Adat Bumiputera.  Initiatif ini telah bermula pada bulan September, 2010 dan seterusnya akan bersambung ke Rancangan Malaysia Ke -10 dari tahun 2011 sehingga 2015.  Pejabat Pengurusan Penyampaian akan ditubuhkan untuk menyelaras dan mengawasi perlaksanaan initiatif  baru ini.

Perdana Menteri menyatakan, “adalah penting bagi pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera dipercepatkan untuk melonjak transformasi ke atas kawasan luar Bandar serta menjana pendapatan yang lebih tinggi kepada tuanpunya-tuanpunya  tanah.  Objektif utama ialah supaya tanah dibangunkan secara komersil untuk kesejahteraan  penduduk luar Bandar  supaya seiring dengan semua rakyat Malaysia lain yang memiliki ekonomi berpendapatan tinggi.  Saya berharap semua rakyat akan melihat kebaikan program ini serta memberi sokongan sepenuhnya  kepada Kerajaan Negeri .  Dengan cara ini mereka boleh menyertai wawasan besar Kerajaan  untuk memberi lebih kesejahteraan  kepada semua rakyat Malaysia terutamanya penduduk luar Bandar.  Hanya dengan itu, model ekonomi baru akan menjadi kenyataan bagi penduduk luar Bandar”.